Większość krajów dyskutuje, czy AI w szkole to zagrożenie. Tymczasem Estonia postanowiła nauczyć, jak korzystać mądrze z nowej technologii. W lutym 2025 roku Prezydent Estonii ogłasił program „TI-Hüpe” tzw. skok AI. Już we wrześniu tego samego roku 20 tysięcy uczniów otrzymało dostęp do AI w klasach. Dziś 95% estońskich uczniów używa AI, współtworząc pionierski model edukacji.
Jakich modeli AI używają estońcy uczniowie?
Estonia nie daje uczniom ChatGPT mówiąc „radzcie sobie”. Program TI-Hüpe z budżetem 6,5 mln euro rocznie (50% publiczne, 50% prywatne) używa modeli sokratejskich AI. Systemy sokratejskie prowadzą ucznia pytaniami, nie podających gotowych odpowiedzi.
Przykład:
Uczeń: Jaki jest wynik tego równania?
ChatGPT: wynik to x=3 i x=-2. Oto rozwiązanie…
Model sokratejski: co wiesz o równaniach kwadratowych? Która metoda mogłaby zadziałać?Standardowy ChatGPT wyręcza w myśleniu. Model sokratejski zmusza do myślenia.
Estoński model edukacji – nauczyciel trenuje algorytm
W sierpniu 2025 roku ponad 4700 estońskich nauczycieli otrzymało darmowy dostęp do ChatGPT plus oraz naprawdę szeroki zakres szkoleń i materiałów dydaktycznych. Dlaczego? Estonia ufa nauczycielom. To oni decydują, jak użyć AI. Nie ministerstwo tylko nauczyciele mają kształtować proces.
Nauczyciel staje się trenerem algorytmu. Decyduje, jakie pytania AI ma zadawać. Jak prowadzić ucznia i kiedy interweniować. AI to narzędzie, a nauczyciel to architekt. Estonia inwestuje w nauczycieli, bo wie, że najlepsze narzędzie bez kompetencji to zmarnowany potencjał.
Estoński model sokratejski AI – aplikacja po estońsku
Większość AI działa w angielskim. Estonia chce, by AI rozumiała estoński kulturowo, nie tylko dosłownie. Aplikacja rozwijana jest we współpracy z Instytutem Języka Estońskiego. Dba o poprawne formy gramatyczne i kontekst lokalny. Uczeń nie przełącza się na angielski. Uczy się i myśli w swoim ojczystym języku.
Jak inwestycja w innowację w estońskich szkołach, stworzyła najlepszy model edukacji w Europie?
Przypomnijmy: w 1996 roku, kiedy mniej niż 2% świata posiadało dostęp do internetu, Estonia zainicjowała program „Tiger Leap”, dając wszystkim uczniom dostęp do najnowszej technologii. Ten sam proces został rozpoczęty w przypadku AI. Siłą e-Estonii jest jej cel, który uczy o tym, jak mądrze korzystać z najnowszych technologii.
Linnar Viik (współzałożyciel Tiger Leap i TI-Hüpe): przewagę będą mieć ci, którzy używają AI najmądrzej, nie najwięcej.
AI w estońskich szkołach – partnerzy globalni, ale kontrola lokalna
Estonia daje przykład jako jeden z pierwszych krajów integrujących AI z systemem edukacyjnym. Firmy takie jak: OpenAI i Anthropic negocjują z Estonią warunki współpracy, ale kraj nie oddaje im kontroli, angażując nauczycieli w budowę systemu. Całym programem zarządza krajowa fundacja wraz z rządem. Program monitorowany jest przez: Uniwersytet w Tartu, który bada długoterminowy wpływ. (czy AI pomaga czy szkodzi?), Instytut Języka Estońskiego czuwający nad poprawnością języka oraz AI Leap Foundation, badająca krótkoterminową efektywność użycia. Instytucje te sprawdzają, czy narzędzia działają.
Estonia pokazuje, że małe kraje mogą być pionierami w nauce i szkolnictwie. 95% uczniów już używa AI, natomiast w Polsce wciąż nie wiadomo jak poradzić sobie z nową technologią. Tymczasem AI nie zniknie, a trzeba nauczyć się używać go odpowiedzialnie. Zainwestować w edukację, narzędzia i autonomię dla nauczycieli, sprawdzać, co działa, wprowadzać poprawki oraz budować modele AI, które rozumieją polski język, a w szczególności jego kontekst. Estonia oswaja przyszłość, czy Polska jest na to gotowa?
Źródła:
- tihupe.ee – oficjalny portal programu TI-Hüpe
- hm.ee – Ministerstwo Edukacji i Badań Estonii
- news.err.ee – „President Karis spearheads AI-driven transformation in Estonia’s high schools”